Тхостаты Саукуыдз — 19-æм æмæ 20-æм æнусты интиллигенцийы ирддæр минæвар. Нæ зынгонд æмбæстаг йæ цард сбаста рухстауыны куыстимæ, бафæндыд æй йæ райгуырæн Беслæны скъола байгом кæнын. Йæ бæллиц сæххæст кæнынæн æхца кусынмæ ацыд Хурыскæсæн-Китайаг æфсæнвæндаг аразынмæ. Владивостокмæ балцы тыххæй фæстæдæр ныффыста чиныг «Путевые очерки ирона»-йы.
Тхостаты Саукуыдз – ирон интеллигенцийы ирд минæвæрттæй иу. Педагог, балцгæнæг, фыссæг. Йæ фæстæ ныууагъта хъæздыг литературон бынтæ. Æхсæнадон архайæг райгуырд Беслæны. Ахуыр кодта Стъараполы гимназы, уый фæстæ бацыд Петербурджы фæндæгты бастдзинады инженерты институтмæ. Курдиатджын специалистмæ равзæрст дæсныйады æнхъæлмæ каст æнтыстдзинæдтæ, фæлæ лæппу бæллыд йæ фыды уæзæгмæ æрыздæхынмæ.
Тхостаты Саукуыдзы ном айхъуыст чиныг «Путевые очерки ирона»-йы фæстæ. Ныффыста йæ Одессæйæ-Владивостокмæ балцы фæстæ уæлмонц æнкъарæнтæ зæрдылдардаргæйæ. Рауагътой йæ 1912 азы. Уæдæй фæстæмæ чиныг бирæ азты дæргъы нæ мыхуыр кодтой. Ныр æй 110 азы фæстæ баххæст кодтой ног æрмæджытæй, сног æй кодтой. Афтæмæй та ногæй ссис æхсæнады фидыц. Йæ рауадзыныл куыстой цалдæр азы.
Йæ ном ын нæ раивтой, фæлæ йын æрмæджытæм бафтыдтой. Балцыты тыххæй фыстæджытæй уæлдай-ма чиныджы ис ирон адæмон зарджытæ, таурæгътæ, аргъæуттæ, автобиографион очерктæ, официалон фыстæджытæ, зындгонд фыссæджы къамтæ. Уымæй уæлдай-ма чиныгкæсджыты сцымыдис кæндзысты Тхостаты Саукуыдзы хиуæтты мысинæгтæй дæр, уыдон та мыхуыргонд æрцыдысты фыццаг хатт.
Йæ адæмы культурæ æмæ истори бахъахъхъæнын у алкæйы хæс дæр. Дарддæр дæр ацы чиныгыл кусдзысты æххæст æй кæндзысты алыхуызон æрмæджытæй.
