442 боны тугкалгæ тохтæ, 500 мин сæфт хъæбатыры, пырх хъæутæ æмæ сахартæ – 1943-æм азы 9-æм октябры кæронмæ æрхæццæ Кавказыл тох. Нæ республикæйæн ацы бон ахсджиаг у. Дзæуджыхъæумæ бахизæнты
Сырх æфсад баурæдта немыцаг æфсæддонты. Фыдыбæстæйы Стыр хæсты ахсджиагдæр ныхмæлæудтæй иуы уæлахизы кадæн æхсæнад “Уацамонгæ” расидт æртæбонон фестиваль. Наукон чиныгдоны ацæудзысты эксперттимæ фембæлдтытæ, документалон кинонывты равдыстытæ, алы æрбацæуæгæн дæр фадат уыдзæн историон цауты тыххæй бæстондæр базонын.
Дыккаг Æппæтдунеон хæсты Кавказыл тох сси иуыл дæргъвæтин. Йæ хатдзæгтæй аразгæ уыд хæсты фæстиуæг.
Фашистты нæ бауагътой бацахсын нефтыгуырæнтæ Баку æмæ Грознайы. Германи йæ æмцæдисонтимæ
фесæфтой 420 мин салдаты, стыр зиан сын æрхаста ацы тох – æнæ артагæй сын дарддæр цæуыны гæнæн нæ уыд. Мæздæгæй Новороссийскмæ Советон æфсад ныббырсты аппæрста Гитлеры æфсады.
Сырх Æфсады уæлахиз фронты уавæр бæлвырд фæивта. Ивгъуыд цаутимæ базонгæ уæвæн ис къамты фæрцы. 42-æм скъолайы сарæзтой уыцы хуызистыты равдыст.
Фыдыбæстæйы Стыр хæсты советон адæм равдыстой стыр хъæбатырдзинад. Æфсæддонтæ сæ Фыдæбæстæйы сæраппонд размæ бырстой. Сæ цардыл нæ ауæрстой. Уыцы хъайтардзинады фæрцы бантыст фашизмыл фæуæлахиз уæвын. Аирвæзын кодтой фыццаг Райгуырæн Бæстæ стæй та Европæ дæр.
56 алыхуызон æрмæджытæй къамты æмбырдгонд. Скъоладзаутæ стыр куыст бакодтой. Нæ фыдæлты хъæбатырдзинадæн кад скæнын уыд скъоладзаутæн сæхи хъæппæрис. Æвдыст æрцыдысты æппæт Кавказы фронтæй – хъахъхъæнынадæй ныббырстмæ. Ивгъуыд цаутæн сты дæнцæгтæ. Ахæм мадзæлттæ ахсджиаг сты нæ фыдæлты хъæбатырдзинад хъуыды кæнынæн.
