Цымыдисаг зайæгой – лавандины хæрздæф къуыхтыл аззайы. Хуымæтæг лавандæйæ хицæн кæны уымæй, æмæ йæ тæф карздæр у. Уæдæ дзы эфиры сой дæр фылдæр рауайы. Пайда дзы кæнынц æрвылбон адæймаджы хъæугæ дзауматæ уадзыны архайды – сапæттæ, кондиционертæ æмæ ма бирæ æндæртæ. Лавандинæн ма ис пайда æууæлтæ дæр.
Лавандæйы къудзитæ сырæзынц 70 сантиметры онг, лавандин та свæййы иу метрæй бæрзонддæр. Кæй зæгъын æй хъæуы лавандæйæн йæ пайда фылдæр у. Аразынц ма дзы хостæ дæр, æмæ канд уыдон нæ.
Цæгат Ирыстоны ботаникон цæхæрадоны зайæготæ зайын кæнын райдыдтой æрæджы. Нæ климат дæр лавандæйæн бæззы. Уыимæ йæм зилын дæр æнцон у. 900 метры бæрзæндыл лавандæ йæхи иттæг хорз æнкъары. Ацы фæзуатыл ис 12 мин къудзийæ фылдæр. Нырма уал лавандæ ныссагътой 40 000 метры фæзуатыл. Фæлæ сæ фæнды йæ фæфылдæр кæнын. Цымыдисаг та ма уый у æмæ лавандæйыл нæ хъæуы доны кæнын. Йæ уидæгтæ зæххы бынмæ метрæй фылдæр ацæуынц æмæ сæхæдæг самал кæнынц дон. Ацы кипарис та нæм сластой Цæгатаг Америкæйæ. Хорз уымæн зайы æмæ мæр чъырхæццæ кæй у. Европæйы бæлас тынг парахат у. Ацы цæхæрадоны ис 25 ахæм кипарисы.
Иу цымыдисаг зайæгой ма – санталина. Ис ын хихджын зайæгойты тæф, уайтагъд апарахат вæййы уæлдæфы. Æнæмæнг хъуамæ уа нæ цæхæрадоны, зæгъы Дзæукъаты Аленæ. Ам ис ахæм бæласы 3 хуызы – цъæх, бур æмæ æвзистхуыз. У сæм тынг æнцон зилæн.
Мæнæ ацы бур нæзы бæлас та ам у ног цæрæг – Пандероза, зæгъгæ. Мæнæ ацы рæсугъ бæлас та у кипарис – бæрзонд æмæ лыстæг, зайы Тосканайы æмæ сырæзы 20 метры онг. Ирыстоны климат ын карзгомау у, фæлæ уæддæр æрбынат кодта.
Ам ис зайæгойты 1300 хуызы. Æппынæдзух сын сæ хуызтæ парахат кæнынц. Ботаникон цæхæрадоны бындурæвæрæг Дзæукъаты Аленæ куыд зæгъы, афтæмæй кусын райдыдтой 2 азы размæ. Зæххы хай сын рахай кодта республикйы сæргълæууæг. Раздæр ацы фæзуатыл уыд арæзтадон бырондон. Ныр та бынатæй зæрдæ райы. Алæмæты быдыры бындурæвæрæг зæрдæ бавæрдта, ботаникон культурæты нымæц Цæгат Ирыстоны кæй фылдæр кæндзæн.
