15-æм сентябры Уæрæсейы бæрæг кæнынц паддзахадон санитарон-эпидемиологон службæйы бон. 1922-æм азы ацы бон фыст æрцыд сæрмагонд документ – Адæмон Комиссарты Советы Декрет “Республикæйы санитарон оргæнты” фæдыл. Уæдæй специалисттæ сæ цæст дарынц бирæ бæрæггæнæнтæм. Уыдон комкоммæ ахадынц цæрджыты цард æмæ æдасдзинадыл. Ведомствæйы ныртæккæйы уавæрты тыххæй нæ дарддæры æрмæджы.
Пробиркæты ис инфекцион низы штамм. Фæлæ ахæм хуызы тæссаг нæу, уымæн æмæ ис сæрмагонд тыгъдады. Иртасынц сæ нырыккон кусæнгæрзтыл. Иу хуызæгыл ис цалдæр фæлварæны скæнæн. Æрмæст мæймæ аразынц 3 минмæ ‘ввахс бактериологон æмæ паразитон иртæстытæ.
“Бактериологон иртæстыты лабораторийы кусынц микробиологон æмæ зианхæсджыты бæрæггæнæнтæм гæсгæ. Ома, бынатмæ æрбаласынц хойраджы хуызæгтæ æмæ биологон æрмæгыл лæмбынæг бакусынц.
Гигиенæ æмæ эпидемиологийы центры бактериологон лабораторийæ уæлдай ис санитарон-химион æмæ радиологон лабораторитæ. Уыимæ, гигиенæ, эпидемиологи, уæлдай тæссаг инфекцитæ æмæ æндæр хайæдтæ. Штаты кусы 250 адæймагмæ ‘ввахс. Се ‘ппæт дæр архайынц цæрджыты бахъхъæныныл.
Мах стæм æнæниздзинад хъахъхъæныны къабазы федералон куыстуат. Аразæм алыхуызон иртасæнтæ, фæлварæнтæ, куыд хойраджы, афтæ зæгъæм, иртасæм уæлдæфы, кæнæ мæр æмæ доны уавæр.
Мингай иртæстытæ афæдзмæ, се ‘хсæн тæссаг бактеритимæ куыст дæр. Центры филиалтæ сты республикæйы алы районы дæр. Цæрджыты инфекцитæй бахизын, æмæ, кæй зæгъын æй хъæуы, пайдагæнджыты бартæ бахъахъхъæнын. Хæрæндæттæ, кафетæ, дуканитæ, скъолатæ, сывæллæтты рæвдауæндæттæ, рынчындæттæ – æппæт ацы кусæндæттæ æнæ фæлхасгæнджыты цæстдарды управленийы разыйы дзуаппæй байгом кæнæн нæй. Специалисттæ бæрæг кæнынц санитарон домæнттæ куыд æххæстгонд цæуынц, уый. Цæрджыты æдасдзинад хъахъхъæнынæн бæрнад сарæзта нырыккон æмæ æнтыстджын системæ.
Федералон проекты руаджы регионы арæзт цæуы цæрджыты хъахъхъæныны системæ. Уырдæм хауынц профилактикæ, адæмы хъахъхъæнынад. Афæдзы кæронмæ ахæсдзæн рухстауæн лекторий “Санпросвет”, уый уæрæсейаг æхсæнад “Знание”-йы æххуысæй. Проект арæзт у цæрджытæн инфекцион низтæ æмæ профилактикæйы ахсджиагдзинад æмбарын кæнынæн. Лекторий арæзт у ахуырадон модултæй.
Фæззæджы уæлдай тæссаг вæййы ботулизмы низæй. Уый баст у цæрджытæ консервтæй арæхдæр кæй фæпайда кæнынц, уыимæ. Зианхæссæг бактеритæ сты хъæддых. Цæрынц алыхуызон бæрцуæтты æмæ мигæнæнты, æнæ уæлдæфæй парахат кæнынц тагъд. Адæймаг райдайы æвзæр уынын, гæнæн ис, æмæ низ сахада ныхасы хъæдыл, стæй улæфæнтыл. Ахæм миниуджыты рæстæг æнæмæнг хъæуы дохтырты æххуысмæ фæсидын.
Ахсджиаг у зæрдыл дарын базарты æмæ æнæзакъон бынæтты хæдзарон консервтæ æлхæнæн кæй нæй. Арæх хæринаг фыцгæйæ, хойраг куыд æмбæлы, афтæ бацæттæ кæнынц. Фæнысан кæнын ма хъæуы уый, æмæ ахæм бынæтты кæй нæй дзидза æмæ кæсаг дæр æлхæнæн. Нæй хæдзары уавæрты цæттæ кæнын консервтæ зокъотæ, дзидза, кæсаг, уырыдзы æмæ цæхарайæ. Ацы продукттæ зын ссыгъдæг кæнæн сты мæры лыстæг муртæй.
Афойнадыл профилактикæ æмæ бæстон æркаст. Роспотребнадзоры минæвæрттæ æппынæдзух ныхас кæнынц цæрджытимæ, сидынц амынддзинæдтæ æххæст кæнынмæ. Специалисттæ сæ куыст æххæст кæнынц сæ профессионалон бæрæгбоны дæр.
