Бур хаххæй бæрæггонд у Хъолайы цъити кæйонг рацыд, уыцы бынат. Их, цъыф, дурты гуылфæн тахти уынгæг Гæналы комы. Цалдæр минутмæ ныппырх кодта Уæллаг Хъæрмæдон, санатори, фæлладуадзæн бынæттæ. Гуылфæны бын фесты электрон тыхы цæджындзтæ, фæндæгтæ, доны станцæтæ. Æрсабыр, æрлæууыд æрмæстдæр Джызæлы сæрмæ ’ввахс. 120 адæймагæй фылдæр фæмард сты æмæ æбæрæгæй фесæфтысты, се ‘хсæн актер æмæ режиссер Сергей Бодров йе ‘сфæлдыстадон къордимæ. Хъолайы цъитийæн уый фыццаг раивылд нæ уыд, фæлæ æппæтæй егъаудæр, зæгъы Уæрæсейы наукæты академийы Дзæуджыхъæуы центры Геофизикон институты зонадон разамонæг Владислав Заалишвили. Ратыдта ма 1752-æм, 1834-æм æмæ 1902-æм азты. Документтæм гæсгæ, уæд фæмард 31 адæймаг.
Хъоламæ уæд хъуамæ райдыдтаиккой цæст дарын, фæлæ йæ 1905-æм азы революци, Фыццаг дунеон æмæ граждайнаг хæстытæ фæаууон кодтой. Нæ тæссаг сыхаг ахуыргæндтæй дæр айрох. Æмæ 1969-æм азы цъити ногæй базмæлыд. Фæд=лæ уæд Хъæрмæдонмæ дæр не ’рхæццæ. Советон цæдисы Наукæты академийы Географийы институты сбæрæг кодтой — рацæуы алы 67 азы дæр. 2030-æм азмæ йæм не ‘нхъæлмæ кастысты, фæлæ уыцы нымад фæсайдта адæмы. Ног бæллæх æрцыд 2002-æм азы.
Раивылды бæлвырд аххосæгтæ сбæлвырд кæнын уæд нæ бантыст. Владислав Заалишвили куыд зæгъы, афтæмæй хъуыддаг ныкъуылымпы хъæугæ гæрзтæ кæй нæ уыд, уый тыххæй. Хъолайы цъити æрбынæттон Гæналдоны комы, Хъазыбег-Джимарайы хæххон бæсты. Специалисттæм бирæ алыхуызон хъуыдытæ уыд, суанг ма йæ Мызуры шахтæты ныккалды ‘фсон дæр кодтой. Фæлæ сæйрагдæр сси æндæр цъити йыл кæй æрхауд, уый.
Хъола хауы æппынæдзух змæлæг цъититæм æмæ йæ раивылд хуымæтæг æрдзон процесс у. Ногæй 20 æви 40 азы фæстæ рацæудзæн, уый бæлвырд зæгъæн нæй. Уымæн цалдæр архайæг тыхы ис. Зæгъæм, митджын зымæг æмæ донивылд процесс фæтагъддæр кæндзысты. Ахуыргæндтæн ихы бæзны бын цы цæуы, уый зонын у ахсджиаг. Уымæн та сæ нырыккон æмæ хъомысджын ифтонггæрзтæ хъæуы. Бынаты, денджызы æмвæзæй 3 мин метры бæрзонддæр, сейсмикон станцæ ис. Æмæ уым алы змæлд дæр нысангонд цæуы. Бæрæггæнæнтæ мæй иу хатт æрхæссынц уырдыгæй, фæлæ уый фаг нæу. Æнæмæнг сты раивылды рагзагъдæн хъæугæ гæрзтæ.
Хъола дарддæр рæзы, зæгъынц гляциологтæ, цъититæм цæстдарæг ахуыргæндтæ. Фæстаг 10 азмæ 210 квадратон километры фестырдæр. Специалистты хъуыдымæ гæсгæ ма йыл 500-йы бæрц куы бафта, уæд ногæй йæ бон у раивылын. Ифтонггæрзты руаджы бæлвырддæр уаид зæгъæн. Æрдздых бауромын адæймаджы бон нæу, фæлæ 23 азы размæ цы бæллæхтæ æрхаста, уыдон мауал æруадзын — æнæмæнг хæс у.
