Ацы аз Цæгат Ирыстоны Национ музей бæрæг кæны юбилей. Æххæст ыл кæны 130 азы. Уыцы рæстæгмæ лæггад кæны канд республикæйы æмæ Уæрæсейы цæрджытæн нæ. Сæ архайды арæнтæ сты уæрæхдæр. 130 азмæ сæ куысты уыд алцыдæр – æнтыстдзинæдтæ, зын рæстæджытæ, ног гæнæнтæ. Фæлæ уæддæр æнæмæнг музейы куысджытæ архайдтой райрæзтыл, ног ныфсджын хъуыдытæ æмæ проекттыл. Абон Национ музей у республикæйы фидауцтæй иу.
Хъобайнаг знæмты культурæйæн æмбал ссарын зын у. Сæ уæлæдарæс – аив, цымыдисаг нывæвтыдтимæ. Рагон дзауматы хуызтæ сног кæнын бафæндыд нывгæнджыты национ музейы. Уыдон иттæг хорз равдыстой уыцы рæстæджы Кавказы адæмты сконд æмæ сӕ хицæндзинæдтæ. Уыимæ ма Национ музейы раззагдæр экспонаттæ систы, археологон ракъӕхтыты рӕстӕг Хъобайнаг культурӕмӕ ахӕсгӕ ӕрмӕгӕй цы ссардтой, уыцы дзауматӕ.
Дарддæр ахуыргæндтæ æмбырд кæнын райдыдтой, æмбал кæмæн нæй, ахæм æрмæджытæ. Фыццаг экспонаттæ сын радтой уæды рӕстӕджы Теркаг облæсты цæрджытæ. 1893 азы мартъийы сæрмагондæй уынаффæ бафыстой музей скæныны тыххæй. Дарддæр хъуыды кӕнын райдыдтой экспозицийыл. Граждайнаг хæсты фæстæ музей ныддих кодтой цалдæр республикæйы ‘хсæн. Йæ фондтæ та йын радтой Грозна æмæ Налцыккæн. Фæлæ Цæгат Ирыстоны дæр баззад бирæ стæм æмæ цымыдисаг дзауматæ.
Советон Цæдисы фехæлды фæстæ музей уыд зын уавæры. Æртæ азы размæ йæ бындуронæй сног кодтой. Фæзынд дзы ног корпустæ. Ныр ам ис экспозициты цалдӕр залы, æвдыст дзы æрцыд алыхуызон историон рӕстӕджытӕ. Рагзамантæй райдай æмæ советон дугæй фæу. Музейы кусджытæ куыд зæгъынц, афтæмæй сæм разæй нырма бирæ куыст æнхъæлмæ кæсы.
Музейæн ис хъæздыг æмæ алывæрсыг истори. Республикæйы Нарæй Мæздæджы онг 12 филиалимæ. Фыццаг экспозици байгом кодтой 126 азы размæ. Абон фонды æвæрæнтæ хъæздыг кæнынц стæм æмæ зынаргъ экспонаттæй. Ацы аз Цæгат Ирыстоны национ музей бæрæг кæны йæ 130 азы юбилей. Егъау бæрæгбонмæ йæ кусджытæ бæстонæй цæттæ кодтой. Зæгъæм, Сабырдзинады проспекты скодтой нывты равдыст. Ам равдыстой, æдзух экспозицийы цы предметтæ нæ вӕййынц, уыдон дæр.
Æрвылбон музей бабæрæг кæнынц республикæйы цæрджытæ æмæ уазджытæ. Цымыдисагæй фæкæсынц, æмбал кæмæн нæй, уыцы экспонаттæм, зонгæ кæнынц, рагзамæнтæй фæстæмæ фыссын кӕй райдыдтой, ирон адæмы уыцы хъæздыг культурæ æмæ историимæ.
