Цæгат Ирыстоны Национ музейы æрдзон хайадыл 80 азæй фылдæр цæуы. Æмбырдгонд дзы сты бирæ цæрæгойтӕ æмæ зайæгойты экспонаттæ. Архайдтой сыл республикæйы зындгонд профессортæ. Æнтысгæ дæр сын бакодта. Адæймаджы цы сцымыдис кæна, уый дзы ис. Æппæт лыстæгдзинæдтæ та радзурынц хайады кусджытæ. Скъоладзаутæ æмæ студенттæн экскурситæ арæх саразынц.
Мæргътæ, сырдтæ, сасчытæ, сурзæххыл æмæ доныцæрджытæ – æдæппæтæй мин экспонатæй фылдæр. Ам ис алыхуызон цæрæгойтӕ фенæн æмæ Ирыстоны æрдзон-климæтон зонæтæ бабæрæг кæнæн. Равдыст æрмæст сабиты зæрдæмæ нæ цæуы. Алы кары адæм дæр æм сцымыдис вæййынц. 11-æм скъолайы цыппæрæмкълассонтæ базонгæ сты митын фыранк æмæ æндæр сырдты экспонаттимæ. Тæрс æмæ фатхъæды бæласы мыггæгтимæ. Иууылдæр, – Кавказы стæм чи сты, ахæмтæ. Фæсивæд сæ алыварс куы афæлгæсыдысты, уæд сæм бирæ фæрстытæ сæвзæрд.
Музейы специалисттæ экскурситы программæтæ бæстонæй бацæттæ кæнынц. Скъаоладзау, студент, кæнæ турист уа – алкæй домæнтæм дæр æргом здæхт цæуы сæрмагондæй. Сæйраг нысан у, цæмæй æрбацæуæг базона ногдзинæдтæ. Цæгат Ирыстоны æрдз та йæ дисы æнæмæнг бафтаудзæн.
Музейы æрдзон хайады истори райдыдта 1942 азы. Экспозици ивд æрцыд цыппар хатты. Арæзтой йæ профессортæ Семёнов, Бёме, СелегенЕнко æмæ Тарноградский. Йæ бынат дæр ивд арæх цыд. Амæй размæ уыд Ленины уынджы, «Детский мир» дукани кæм уыд, уым. Абон дæр хайады кусджытæ адæмы бирæазон истори æмæ, æнусæй фылдæр кæуыл цæуы, уыцы экспонаттимæ зонгæ кæнынц. Алфæмбылайы дуне зоныны уроктæй уæлдай ма экологон ахуыртæ дæр саразынц. Фæлæ куысты къуылымпыдзинæдтæ дæр ис.
Специалистты ныхæстæм гæсгæ, адæймаг æрдз хъуамæ сабийæ бауарза. Ӕмæ сын хистæртæ куы æххуыс кæной, æрдзимæ сæ куы зонгæ кæной, уæд хъуыддаг къухы æнæмæнг бафтдзæн.
