Рӕнхъон кусӕгӕй ахуыры хайы ректоры хӕдивӕджы онг. Дзанӕгаты Созырыхъо кӕддӕриддӕр зыдта, йæ цард наукӕимӕ кӕй сбӕтдзӕн. Ӕндӕр гӕнӕн дӕр ын нӕ уыд. Йӕ фыд — Дзанӕгаты Хасанбег уыд, 1922 азы Хӕххон паддзахадон аграрон университет фыццаг кæй рауагъта, уыцы курсы студент. Йӕ райгуырӕн уӕлдӕр скъолайы дарддӕр куыста ӕмӕ сси цӕрӕгойтӕн хӕринаг дӕттыны кафедрæйы разамонæг. Сӕ сабийы бонтӕ чысыл Созырыхъо æмæ йе ‘фсымӕр арвыстой ам — сӕ фыдимӕ куысты.
Ӕмӕ ӕцӕгдӕр афтӕ рауад. Скъола каст фӕци сыгъзӕрин майданыл ӕмӕ 1954-æм азы ӕнӕ фӕлварӕнтӕй бацыд Мӕскуыйы Темерязевы номыл хъӕууонхӕдзарадон академимӕ агрономон химийы факультетмæ. Иттӕг хорз бӕрӕггӕнӕнтимӕ йӕ каст фæци 59-æмы ӕмӕ ӕрыздӕхт нӕхимӕ, Ирыстонмӕ. Уыцы аз Хӕххон паддзахадон аграрон университеты Дзанӕгаты Созырыхъо кусын райдыдта лаборантӕй. 1966-æм азы бахъахъхъæдта кандидаты ном.
Фыццаг лекци Созырыхъо бакаст 30-аздзыдӕй. Уӕд, ӕрыгон ахуыргӕнӕджы ныхмæ партӕты уӕлхъус бадтысты фронтовиктӕ. Хӕсты фӕстӕ адӕм цыдысты ахуырад исынмӕ Ветеранты, дзыллӕйы историйы тӕккӕ ӕвирхъаудӕр цаутӕ чи бавзӕрста, уыдоны ахуыр кӕнын зын уыд. Фӕлӕ ныр уыцы рӕстӕг хъӕууонхӕдзарадон наукӕты доктор мысы хъарм мидбылхудтимӕ.
1960-æм азы Созырыхъо басгӕрста Архонкæйы ӕппӕт быдыртӕ дӕр. Алы 10 гектарӕй дӕр иста хуызӕг, уый фӕстӕ та бӕрӕг кодта хӕлцадон элементты сконд: азот, фосфор ӕмӕ калий. Хатдзӕгтӕм гӕсгӕ сарӕзта агрохимикон картограммӕтӕ, ранывӕзта сыл мӕры тыллӕг фӕбӕрзонддӕр кӕнынӕн цавӕр элементтӕ хъӕуы, уый.
Уыцы рӕстӕг агрохимикон картограммӕты хабар ничи зыдта. Стӕй хъацӕнтӕм дӕр фермертӕ кастысты ӕнӕрвӕссон цӕстӕй. Уый йын йæ куыст къуылымпы кодта, фӕлӕ Созырыхъо фидар лӕууыд. Къӕпхӕнгай ӕмбарын кодта адӕмӕн, цӕмӕн сæ хъӕуы пайда кӕнын ӕмӕ куыд ӕххуыс сты тыллӕг ӕмӕ хӕрзхъӕддзинад фӕфылдӕр кӕнынӕн, уый. Зын зæгъæн у, уæд ӕрыгон ахуыргонд цы егъау куыст бакодта, уый.
Уавӕр рӕстӕгимӕ аивта. Адӕм сӕхӕдӕг дæсныйад уӕлдӕр кӕныны курсытӕ цӕуын куы райдыдтой, уӕд. Агрономтӕ се ‘ппӕт дӕр, ӕнӕмӕнг, ахуыртӕм цыдысты Созырыхъомæ. Афтӕмӕй тыллӕг фылдӕр кодта 40-50%. Ныртӕккӕ та иу фермер дӕр ӕнӕ хъацӕнтӕй нӕ кусы.
Йӕ фӕллӕйттӕ иууылдӕр — мӕры бӕркадыл. 2021-æм азӕй фӕстӕмӕ ныффыста 5 монографийы. Фӕстаг, “Хорхъæдурджын культурæты хъацӕн”, фӕуӕлахиз Уӕрӕсейы профессорты ӕмбырд “Афӕдзы ахуыргӕнӕн чиныджы” ӕппӕтнацион премийы “Хъæууонхæдзарадон наукæты” номинацийы.
Ныртӕккӕ Дзанӕгаты Созырыхъо кусы ноджыдæр иу монографийыл. Йæ темæ: “Ӕхсынӕны хъацӕн”. Уый Ирыстонӕн у тынг ахсджиаг культурӕ, зӕгъы профессор. Уыцы иу рæстæг йӕ фӕлтӕрддзинад дӕтты студенттӕн ӕмӕ йӕ зӕрдӕ дары, фидӕны цӕгатирыстойнаг наукӕ ӕрмӕст рæзгæ кæй кæндзæн, ууыл.
